2014 թվականի հունվարի 29-ին Հայաստանի կառավարությունը հայտարարեց երկրի էներգետիկ համակարգի կարևորագույն օբյեկտներից մեկի՝ Որոտանի հիդրոէլեկտրակայանների համալիրի վաճառքի մասին։ «Սպանդարյան», «Շամբ» և «Տաթև» ՀԷԿ-երը, որոնց ընդհանուր հզորությունը 404 մեգավատ էր, վաճառվում էին ամերիկյան ContourGlobal ընկերությանը։
Գործարքի նախնական փուլում հրապարակվում էր 120 միլիոն դոլարի վաճառքի և 70 միլիոն դոլարի նախատեսվող ներդրումների մասին տեղեկություն։ Հետագայում վաճառքի արժեքը ներկայացվեց 180 միլիոն դոլար։ Գործարքի ավարտը տեղի ունեցավ 2015 թվականին։
Վաճառքը նախապատրաստվել էր Տիգրան Սարգսյանի կառավարության օրոք, իսկ վերջնական գործընթացն իրականացվեց Հովիկ Աբրահամյանի վարչապետության շրջանում։
Սակայն գործարքի մասին հայտարարությունից անմիջապես հետո մամուլում սկսեցին ի հայտ գալ տեղեկություններ, որոնք կասկածի տակ էին դնում վաճառքի օրինականությունը, ֆինանսական նպատակահարմարությունը և գնորդի իրական շահառուների հարցը։
Հետագայում գործարքի թափանցիկության վերաբերյալ խնդիրներ արձանագրվեցին նաև միջազգային կառույցների և հայկական հակակոռուպցիոն կազմակերպությունների ուսումնասիրություններում։
Ի՞նչ խնդիրներ էին տեսել մամուլն ու միջազգային կառույցները
Որոտանի ՀԷԿ-երի վաճառքի վերաբերյալ առաջին աղմկահարույց հրապարակումներից մեկը պատկանում էր «Ժողովուրդ» օրաթերթին։
2014 թվականի մարտին հրապարակված հետաքննություններում թերթն ուշադրություն էր հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ գործարքի հիմքում ընկած էր կառավարության՝ 2013 թվականի նոյեմբերի 21-ի N1496-Ա որոշումը, որի հրապարակայնության և ընդունման ընթացակարգերի վերաբերյալ լուրջ հարցեր կային։
Առանձնապես ուշագրավ բացահայտումներ էր արել նաև «Հետք» պարբերականը։
2014 թվականի փետրվարի 14-ին Սամվել Ավագյանի և Լևոն Հայրապետյանի հեղինակած «Նոր մանրամասներ Որոտանի հէկի վաճառքի մասին» հոդվածում ներկայացվել էին գործարքի ֆինանսական և սեփականատիրական կառուցվածքի վերաբերյալ կարևոր տեղեկություններ։
Պարզվում էր, որ Հայաստանում գրանցված «Քոնթուրգլոբալ Հիդրո Կասկադ» ՓԲԸ-ի սկզբնական միակ բաժնետերը Լյուքսեմբուրգում գրանցված «Քոնթուրգլոբալ Տերրա Հոլդինգս» ընկերությունն էր։
Սակայն 2013 թվականի հոկտեմբերի 15-ին բաժնետերը փոխվել էր։ Ընկերության նոր սեփականատեր էր դարձել ԱՄՆ Դելավեր նահանգի Վիլմինգտոն քաղաքում գրանցված «Սի-Ջի Սոլյուշնս Գլոբալ Հոլդինգ Քամփնի» ընկերությունը։
Դելավերը հայտնի է ընկերությունների գրանցման համար նպաստավոր իրավական և հարկային պայմաններով։ Ռազմավարական նշանակության պետական ակտիվի գնորդի սեփականատիրական փոփոխությունն անմիջապես գործարքից առաջ կարևոր հանգամանք էր, որը պահանջում էր պարզաբանում։
«Հետքի» հրապարակման մեջ ուշադրություն էր հրավիրվում նաև վաճառքի հնարավոր հետևանքներին։
Այդ ժամանակ Որոտանի ՀԷԿ-երի արտադրած էլեկտրաէներգիան համակարգին մատակարարվում էր բավական ցածր՝ մեկ կիլովատժամը 4,6 դրամ սակագնով։
Մինչդեռ պարբերականի ուսումնասիրած ֆինանսական կանխատեսումներով՝ գնորդի տարեկան հասույթը հետագայում պետք է էապես աճեր՝ շուրջ 20 միլիոն դոլարից տասը տարվա ընթացքում հասնելով 55 միլիոնի, իսկ 25 տարվա հեռանկարում՝ 75 միլիոն դոլարի։
«Հետքի» հաշվարկներով՝ միայն տարեկան 50 միլիոն դոլարի հասույթ ապահովելու համար էլեկտրաէներգիայի վաճառքի սակագինը պետք է հասներ շուրջ 16–17 դրամի՝ մեկ կիլովատժամի դիմաց։
«Հետքը» բացահայտել էր նաև քաղաքական և տնտեսական առումով մեկ այլ կարևոր պայման։
Ըստ պարբերականի՝ պայմանագրի հավելվածներից մեկով նախատեսվում էր, որ Որոտանի ՀԷԿ-երի արտադրած էլեկտրաէներգիան չի կարող ուղղվել դեպի Իրան։
Հոդվածի համաձայն՝ այդ պայմանը պետք է հանգեցներ Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի որոշման փոփոխությանը՝ բացառելով Որոտանի մասնակցությունն Իրանի հետ էլեկտրաէներգիայի փոխհոսքերին։
Եթե այդ պայմանը պահպանվել է վերջնական պայմանագրում, ապա առաջանում է կարևոր հարց. ինչո՞ւ էր ամերիկյան ընկերության հետ գործարքում սահմանափակվում հայկական էներգետիկ ակտիվի օգտագործումը հարևան Իրանի հետ տնտեսական հարաբերություններում։
Այդ սահմանափակման իրական բովանդակությունը և հետագա ճակատագիրը պարզելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել վերջնական պայմանագրի հավելվածները։
Առավել ուշագրավն այն է, որ գործարքի թափանցիկության վերաբերյալ մտահոգությունները միայն հայկական մամուլով չէին սահմանափակվում։
Համաշխարհային բանկը Հայաստանի էներգետիկ ոլորտին նվիրված իր ուսումնասիրությունում արձանագրել էր, որ ոլորտի կառավարման խնդիրներից մեկը խոշոր էներգետիկ ակտիվի վաճառքն էր ուղղակի բանակցությունների միջոցով։
Բանկն ուշադրություն էր հրավիրել նաև այն հանգամանքի վրա, որ Որոտանի վաճառքի պայմանների և Հայաստանի համար դրա օգուտների վերաբերյալ հանրությանը բավարար տեղեկություններ չէին ներկայացվել։
2020 թվականին «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ» հակակոռուպցիոն կենտրոնը, անդրադառնալով մասնավորեցման գործընթացներին, կրկին բարձրացրել էր Որոտանի գործարքի թափանցիկության հարցը։
Կազմակերպության ուսումնասիրությունում նշվում էր, որ նույնիսկ իշխանափոխությունից հետո գործարքի սկզբնական փաստաթղթերից մեկը շարունակում էր փակ մնալ հանրության համար։
Մասնավորապես, 2020 թվականի հունվարի 21-ին վարչապետի աշխատակազմը մերժել էր այն տրամադրելու հարցումը՝ պատճառաբանելով, որ փաստաթուղթն ունի գաղտնիության դրոշմագիր։
Ի՞նչ իրավախախտումների մասին էին բարձրաձայնում
Որոտանի ՀԷԿ-երի վաճառքի առնչությամբ բարձրացված իրավական հարցերը մի քանիսն էին։
Առաջինը պետական գույքի մասնավորեցման օրենսդրության հնարավոր շրջանցումն էր։
«Ժողովուրդ» օրաթերթի հետաքննության համաձայն՝ պետական սեփականություն հանդիսացող համալիրի գույքը վաճառվել էր առանց պետական գույքի մասնավորեցման ծրագրում ընդգրկելու և Ազգային ժողովի քննարկմանը ներկայացնելու։
Կառավարությունն այլ իրավական մեկնաբանություն ուներ։ Պաշտոնական դիրքորոշմամբ՝ գործարքն իրականացվել էր պետական ընկերության գույքի օտարման համար նախատեսված իրավական ընթացակարգով, ոչ թե բաժնետոմսերի մասնավորեցմամբ։
Հետևաբար, իրավական վեճի առանցքում հենց այն հարցն էր, թե արդյոք գործարքի ընտրված ձևը թույլ էր տալիս չկիրառել պետական գույքի մասնավորեցման համար նախատեսված պահանջները։
Երկրորդ խնդիրը ռազմավարական նշանակության ջրամբարների կարգավիճակն էր։
2013 թվականի նոյեմբերի 21-ի կառավարության որոշմամբ «Որոտան» ընկերության կանոնադրական կապիտալում ներառվել էին Սպանդարյանի, Անգեղակոթի, Տոլորսի և Շամբի ջրամբարները։
Մամուլում հարց էր բարձրացվել, թե արդյոք դրանց ներառումը վաճառվող գույքի կազմում չէր հակասում «Ջրի ազգային ծրագրի մասին» օրենքի պահանջներին։
Այստեղ վճռորոշ նշանակություն ունի այն հանգամանքը, թե վերջնական պայմանագրով ջրամբարների նկատմամբ ինչ սեփականության կամ օգտագործման իրավունքներ են փոխանցվել գնորդին։
Երրորդ խնդիրը վաճառքից ստացված գումարի տնօրինումն էր։
«Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ»-ի ուսումնասիրությունում ներկայացվում էր, որ վաճառքի գումարները փոխանցվել են «Որոտան» ընկերության հաշվին, ոչ թե անմիջապես պետական բյուջե։
Հարց է առաջանում՝ ինչպե՞ս է տնօրինվել պետական ակտիվի վաճառքից ստացված 180 միլիոն դոլարը, և ի՞նչ իրավական հիմքով են կատարվել հետագա փոխանցումները։
Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի նաև գույքի հետագա գրավադրումը։
2016 թվականի դեկտեմբերին «Ժողովուրդ» օրաթերթը տեղեկացրել էր, որ Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը թույլատրել էր գրավադրել Որոտանի համալիրի երեք ՀԷԿ-երը։
Ուշագրավ է նաև այն, որ 2014 թվականի հուլիսին վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանն ինքը անընդունելի էր համարել գործարքի պայմաններից մի քանիսը, մասնավորապես՝ գնորդի համար նախատեսված 23,5 տոկոս շահութաբերության ցուցանիշը։
Ստացվում է, որ գործարքի ֆինանսական պայմանները հարցեր էին առաջացնում նույնիսկ այն իշխանության ներսում, որի օրոք այն կնքվել էր։
Միքայել Մինասյանի անունն ինչպե՞ս հայտնվեց գործարքի շուրջ
Որոտանի ՀԷԿ-երի վաճառքի պատմության ամենաուշագրավ հանգամանքներից մեկը Սերժ Սարգսյանի փեսայի՝ Միքայել Մինասյանի անվան շրջանառությունն է։
2020 թվականին «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ» հակակոռուպցիոն կենտրոնի ուսումնասիրությունում, հղում անելով մամուլի հրապարակումներին, նշվում էր, որ Միքայել Մինասյանն աջակցել է այս գործարքին։
Նրա հնարավոր առնչության մասին լրացուցիչ տեղեկություններ ներկայացվեցին Factor TV-ի՝ 2020 թվականի օգոստոսի հրապարակման մեջ։
Լրատվամիջոցը հիշեցրել էր, որ «Քոնթուր Գլոբալ Հիդրո Կասկադ» ընկերության գլխավոր տնօրենն Արա Հովսեփյանն էր, որին ներկայացնում էր որպես Միքայել Մինասյանի ընկեր։
Հովսեփյանը մինչ այդ ղեկավարել էր «Հազարամյակի մարտահրավերներ» հիմնադրամ-Հայաստան և «Հյուսիս–Հարավ ճանապարհային միջանցք» ծրագրերի իրականացման կառույցները։
Նույն հրապարակման մեջ այսօր արդեն ՀՀ նախագահի պաշտոնը զբաղեցնող Վահագն Խաչատրյանը գործարքի վերաբերյալ մի շարք ուշագրավ պնդումներ էր արել։
Նրա խոսքով՝ գնորդ ընկերությունը Հայաստանում գրանցված էր Միքայել Մինասյանի գրասենյակի հասցեում։
Խաչատրյանը նաև կասկածի տակ էր դրել համալիրի ձեռքբերման ֆինանսավորման մեխանիզմը՝ ուշադրություն հրավիրելով հետագա գրավադրման և բանկային վարկավորման հանգամանքների վրա։
Այս տեղեկությունները հատկապես հետաքրքիր են «Հետքի»՝ 2014 թվականի հետաքննության համատեքստում։
Եթե «Հետքը» դեռևս գործարքի նախապատրաստման փուլում բացահայտել էր գնորդի սեփականատիրոջ փոփոխությունը և Դելավերում գրանցված ընկերության մասնակցությունը, ապա տարիներ անց հրապարակային քննարկումներում հայտնվել էին նաև Հայաստանում գնորդի ներկայացուցչության, դրա հասցեի և Միքայել Մինասյանի շրջապատի հետ հնարավոր կապերի մասին պնդումներ։
1,1 միլիարդ դոլար գնահատվող գույքը վաճառվել է 180 միլիոնով. ինչպե՞ս է որոշվել գինը
Որոտանի ՀԷԿ-երի վաճառքի վերաբերյալ ամենալուրջ հարցերից մեկը համալիրի իրական արժեքն է։
2014 թվականին Yerevan.today լրատվական կայքի՝ գործարքին նվիրված տեսանյութում ներկայացվում է մասնագիտական գնահատման մասին պնդում, ըստ որի՝ Որոտանի հիդրոէլեկտրակայանների համալիրի արժեքը հասել է 1,1 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի։
Մինչդեռ Հայաստանի կառավարությունն այդ գույքը վաճառել է ընդամենը 180 միլիոն դոլարով։
Եթե 1,1 միլիարդ դոլարի գնահատումը վերաբերում է գործարքի պահին վաճառված նույն իրավունքներին ու ակտիվներին և հիմնավորված է գնահատման ընդունված մեթոդաբանությամբ, ապա վաճառքի գինը կազմում է այդ արժեքի ընդամենը շուրջ 16,4 տոկոսը։
Այլ կերպ ասած՝ ներկայացվող գնահատականի և փաստացի վաճառքի գնի միջև տարբերությունը հասնում է 920 միլիոն դոլարի։
Yerevan.today-ի նյութում ներկայացվում են նաև համալիրի տեխնիկական բնութագրերը։
Խոսքը երեք խոշոր հիդրոէլեկտրակայանի, 404,2 մեգավատ ընդհանուր դրվածքային հզորության, շուրջ 1885 միլիոն խորանարդ մետր ընդհանուր տարողությամբ ջրամբարների և 54,4 կիլոմետր թունելների մասին է։
Սրանք հսկայական ենթակառուցվածքներ են, որոնք կառուցվել են տասնամյակների ընթացքում և հանդիսանում են Հայաստանի էներգետիկ համակարգի կարևորագույն բաղադրիչներից մեկը։
Այստեղ առանձնապես կարևոր է նաև Համաշխարհային բանկի արձանագրումը։
Բանկը նշել էր, որ Որոտանի համալիրի վաճառքը կարող էր իրականացվել մրցակցային գործընթացով՝ առավելագույն օգուտ ստանալու նպատակով։
Այս դիտարկումը նոր նշանակություն է ստանում Yerevan.today-ի ներկայացրած մասնագիտական գնահատման համատեքստում։
Այս ամենին գումարվում է մեկ այլ հանգամանք։
Վաճառքի պահին Որոտանի համալիրն արդեն գործող էլեկտրաէներգիա արտադրող համակարգ էր, որն ուներ ենթակառուցվածքներ, արտադրական պատմություն և հաստատված դեր Հայաստանի էներգետիկ համակարգում։
Համաշխարհային բանկի ուսումնասիրությունից պարզվում է նաև, որ արդիականացման համար կառավարությունն արդեն ուներ գերմանական KfW բանկից ներգրավված շուրջ 50 միլիոն եվրոյի վարկային ֆինանսավորում։
Այս հանգամանքը լրացուցիչ հարց է առաջացնում՝ արդյոք արդիականացման անհրաժեշտությունը բավարար տնտեսական հիմնավորում էր ամբողջ համալիրի վաճառքի համար։
Եվ եթե պետությունը կարող էր արդիականացնել այն վարկային միջոցներով, ապա ի՞նչ հաշվարկներ էին արվել մասնավորեցման և պետական սեփականությունը պահպանելու տարբերակների միջև։
Ինչո՞ւ է Փաշինյանի կառավարությունը շարունակում գաղտնի պահել Որոտանի վաճառքի սկզբնական փաստաթուղթը. ո՞ւմ շահերն են պաշտպանվում
Որոտանի ՀԷԿ-երի վաճառքի պատմության մեջ, թերևս, ամենահետաքրքիր հանգամանքներից մեկն այն է, որ գործարքի սկզբնական փաստաթուղթը հանրությունից փակ է մնացել նաև 2018 թվականի իշխանափոխությունից հետո։
2020 թվականի օգոստոսի 10-ին Factor TV-ն հրապարակեց Գայանե Խաչատրյանի հետաքննությունը՝ բացահայտելով, որ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը ևս հրաժարվել է տրամադրել գործարքի սկզբնական փաստաթուղթը։
Մասնավորապես, «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ» հակակոռուպցիոն կենտրոնը դիմել էր պետական մարմիններին՝ պահանջելով տրամադրել կառավարության՝ 2013 թվականի նոյեմբերի 21-ի N1496-Ա որոշման հավելվածը։
Սակայն 2020 թվականի հունվարի 21-ին ՀՀ վարչապետի աշխատակազմը պատասխանել էր, որ պահանջվող տեղեկությունն ունի գաղտնիության դրոշմագիր և չի կարող տրամադրվել։
Ստացվում է՝ Սերժ Սարգսյանի իշխանության օրոք նախապատրաստված և բազմաթիվ հարցեր առաջացրած գործարքի փաստաթուղթը հասանելի չէր հանրությանը նաև Նիկոլ Փաշինյանի վարչապետության շրջանում։
Ինչո՞ւ։
Եթե վաճառքն իրականացվել է օրենքի պահանջների պահպանմամբ, ապա ի՞նչն է խանգարում հրապարակել գործարքի սկզբնական պայմաններն ու հանրությանը բացատրել, թե ինչու է ռազմավարական նշանակության պետական գույքը վաճառվել հենց այդ գնով։
Առավել ևս, երբ հրապարակված տեղեկությունների համաձայն՝ վաճառքի պայմանների վերաբերյալ տարաձայնություններ եղել են անգամ նախկին իշխանության ներսում։
Factor TV-ի հետ զրույցում ֆինանսական կառավարման փորձագետ Արտակ Քյուրումյանը նույնպես հարց էր բարձրացրել, թե պետական գույքի վաճառքի փաստաթղթերում ինչպիսի գաղտնի տեղեկություններ կարող են լինել, որոնք տարիներ շարունակ չեն հրապարակվում։
Այս պատմությունն առավել ուշագրավ է դառնում Միքայել Մինասյանի հնարավոր առնչության վերաբերյալ հրապարակումների համատեքստում։
Հիշեցնենք՝ «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ» հակակոռուպցիոն կենտրոնի ուսումնասիրությունում, հղում անելով մամուլին, նշվում էր, որ գործարքի հետևում կանգնած է եղել Միքայել Մինասյանը։ Իսկ Factor TV-ի հրապարակման մեջ Վահագն Խաչատրյանը պնդում էր, որ գնորդ ընկերությունը Հայաստանում գրանցված էր Մինասյանի գրասենյակի հասցեում։
Սակայն այստեղ առաջանում է արդեն մեկ այլ հարց՝ ուղղված ոչ թե Սերժ Սարգսյանի, այլ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությանը։
Եթե նախկին իշխանության ազդեցիկ ներկայացուցչի հնարավոր մասնակցության վերաբերյալ այսքան հրապարակային կասկածներ կային, ապա ինչո՞ւ իշխանափոխությունից հետո չեն հրապարակվել գործարքի սկզբնական պայմանները։
Ավելին՝ Փաշինյանի և Միքայել Մինասյանի միջև հնարավոր ոչ հրապարակային կապերի մասին քաղաքական դաշտում շրջանառվող պնդումների համատեքստում կարելի է առաջ քաշել նաև մեկ այլ վարկած. արդյո՞ք փաստաթղթի չհրապարակումը կարող էր նպաստել Մինասյանի հնարավոր դերակատարության վերաբերյալ տեղեկությունների փակ մնալուն։
Ի վերջո, հանրությունն իրավունք ունի իմանալու՝ ի՞նչ կա 2013 թվականի նոյեմբերի 21-ի կառավարության որոշման հավելվածում, ինչո՞ւ այն չի հրապարակվել, և արդյոք դրա բովանդակությունը կարող է բացահայտել գործարքի շուրջ մինչ օրս անպատասխան մնացած հարցերը։
Հարցեր, որոնք դեռ պատասխան չունեն
Որոտանի ՀԷԿ-երի վաճառքից անցել է ավելի քան մեկ տասնամյակ։
Այս ընթացքում Հայաստանում փոխվել են կառավարություններ, պաշտոնատար անձինք հեռացել են իրենց պաշտոններից, իսկ համալիրի սեփականատիրական վերահսկողությունը հետագայում ևս փոփոխվել է։
Սակայն գործարքի պատմության առանցքային հարցերը շարունակում են հանրային հստակ պատասխան պահանջել։
Ինչո՞ւ ռազմավարական նշանակության պետական ակտիվը վաճառվեց առանց բաց մրցույթի։ Ո՞ր անկախ գնահատման հիման վրա սահմանվեց գինը։ Ինչո՞ւ վաճառքից առաջ փոխվեց գնորդ ընկերության սեփականատերը։ Ի՞նչ պայմաններով էր սահմանափակվում Որոտանի մասնակցությունը Իրանի հետ էլեկտրաէներգիայի փոխանակմանը։ Ինչպե՞ս տնօրինվեց 180 միլիոն դոլարը։
Եվ վերջապես՝ ի՞նչ դեր է ունեցել Միքայել Մինասյանը գործարքի նախապատրաստման և իրականացման ընթացքում։
Սրանք հարցեր են, որոնց պատասխանները պետք է տրվեն ոչ թե քաղաքական հայտարարություններով, այլ փաստաթղթերով, ֆինանսական հաշվետվություններով, ընկերությունների սեփականատիրական տվյալներով և իրավական եզրակացություններով։
Որքա՞ն է համալիրի իրական արժեքը։
Օգտագործված աղբյուրներ
-
ՀՀ կառավարություն | 29.01.2014 | Որոտանի ՀԷԿ-երի վաճառքի գործարքի վերաբերյալ պաշտոնական հաղորդագրություն։ https://www.gov.am
-
«Ժողովուրդ» օրաթերթ | 2014 | «Որոտանի ՀԷԿ-ի վաճառքի գաղտնիքները. հետաքննություն»։ https://armlur.am/134082/
-
«Հետք» | 14.02.2014 | «Նոր մանրամասներ Որոտանի հէկի վաճառքի մասին»։ https://hetq.am/hy/article/32570
-
Yerkir.am | 04.03.2014 | «Ուշագրավ բացահայտումներ Որոտանի կասկադի իրական արժեքի վերաբերյալ»։ https://www.yerkir.am/hy/article/2014/03/04/74054
-
Համաշխարհային բանկ | 2015 | «Armenia Power Sector Policy Note»՝ Հայաստանի էներգետիկ ոլորտի ուսումնասիրություն։ https://documents1.worldbank.org/curated/en/488891467998515807/pdf/94187-REVISED-WP-P133834-PUBLIC-Box391432B-Armenia-Power-Policy-Note-full-version-very-final-ENGLISH.pdf
-
«Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ» հակակոռուպցիոն կենտրոն | 2020 | «Մասնավորեցումը և օտարերկրյա ներդրումները ՀՀ-ում 1997–2020 թթ.»։ https://transparency.am/en/publication/219
-
ՀՀ արդարադատության նախարարություն | 2014 | Որոտանի ՀԷԿ-երի վաճառքի վերաբերյալ պաշտոնական հակադարձում։ https://www.moj.am/article/874
-
ՀՀ կառավարություն | 25.07.2014 | Հովիկ Աբրահամյանի հայտարարությունը Որոտանի ՀԷԿ-երի վաճառքի պայմանների վերաբերյալ։ https://gov.am
-
«Ժողովուրդ» օրաթերթ | 09.12.2016 | «Որոտան ՀԷԿ-ի վաճառքի մութ պատմության հետքերով»։ https://armlur.am/625272/
-
Factor TV | 10.08.2020 | «Ինչո՞ւ է մինչ օրս գաղտնի պահվում Որոտան ՀԷԿ-երի համալիրի վաճառքի սկզբնական փաստաթուղթը»։ https://factor.am/275456.html
-
EcoLur | 12.08.2020 | «On Privatization of Vorotan Hydrocascade»։ https://www.ecolur.org/en/news/energy/12634/
-
Yerevan.today | | Որոտանի ՀԷԿ-երի վաճառքի և համալիրի գնահատված արժեքի վերաբերյալ տեսանյութ։ https://www.youtube.com/watch?v=SISypFFNEpg
