Դիվանագետների սերունդներ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև երկարամյա կատաղի հակամարտությունը համարում էին անլուծելի, սակայն դա փոխվեց, երբ նախագահ Դոնալդ Թրամփը վերադարձավ իր պաշտոնին։ Այս մասին գրվում է ԱՄՆ նախագահի հատուկ ներկայացուցիչ Սթիվ Ուիթքոֆի հոդվածում, որը հրապարակվել է Washington Examiner պարբերականում։
«Նախագահի համարձակ և հեռատես ղեկավարության շնորհիվ այսօր լրանում է այս երկու երկրների միջև Խաղաղության մասին համատեղ հռչակագրի ստորագրման մեկ տարին, որը վերջ դրեց ավելի քան 35 տարվա արյունահեղությանը. սա իսկապես բացառիկ ձեռքբերում է։
Որպես ԱՄՆ նախագահի հատուկ բանագնաց՝ ես պատիվ եմ ունեցել առաջ մղելու նրա խաղաղության օրակարգը։
Նախագահը դուրս եկավ նախկին սահմանափակումների շրջանակից՝ առաջնահերթություն տալով Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղությանը։
Մեր ներգրավվածությունը սկսվեց 2025 թվականի մարտին Բաքու կատարած այցից։ Առաջին իսկ շփումից պարզ դարձավ, որ ԱՄՆ-ի հարաբերությունները Ադրբեջանի և Իլհամ Ալիևի հետ չեն արժանացել պատշաճ ուշադրության։
Թրամփի արտաքին քաղաքական դոկտրինը եզակի է նրանով, որ նա պատրաստ է ուղիղ նայել ցանկացածի աչքերին՝ ամերիկյան շահերը առաջ մղելու համար, այդ թվում՝ ձգձգվող հակամարտություններում խաղաղություն հաստատելու նպատակով։ Այս դեպքը բացառություն չէր։
Ադրբեջանի նախագահը իրեն դրսևորեց որպես ուժեղ, վճռական առաջնորդ, պատրաստ՝ ձեռնարկելու բարդ, բայց անհրաժեշտ քայլեր խաղաղության հասնելու համար։ Ալիևը մեզ վրա թողեց այնպիսի մարդու տպավորություն, ով հասկանում է ինչպես իր երկրի շահերը, այնպես էլ տարածաշրջանային կայունության ավելի լայն օրակարգը։ Այս այցը մեր թիմին համոզեց, որ առաջընթաց հնարավոր է։
Նույն կերպ Հայաստանում մենք գոհունակությամբ հայտնաբերեցինք պրագմատիկ և համարձակ առաջնորդ՝ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի դեմքով, որը կարող է ընդունել երբեմն ոչ պոպուլյար, բայց իր ժողովրդի շահերից բխող լավագույն որոշումները։
Հաջորդ հինգ ամիսների ընթացքում մենք ինտենսիվ բանակցություններ անցկացրինք Բաքվում և Երևանում։ Դրանից հետո պարզ դարձավ, որ հակամարտությունը պետք է դիտարկել այլ տեսանկյունից։
Գործնական հարցերը, հատկապես Ադրբեջանի՝ Նախիջևան էքսկլավ անխոչընդոտ հասանելիություն ունենալու անհրաժեշտությունը, երկար ժամանակ դիտարկվում էին որպես զրոյական գումարով տարածքային վեճ։ Պետք էր ոչ թե ծեծված բանաձևերի հերթական փուլ, այլ թարմ մտածողություն, ստեղծարար լուծումներ և, ամենակարևորը, առաջնորդություն։
Այդ առաջնորդությունն առաջինը դրսևորեց Թրամփը, ինչը բացեց հնարավորությունների պատուհան, որի արդյունքը դարձավ TRIPP հայեցակարգը՝ Միացյալ Նահանգների և Հայաստանի միջև գործընկերություն՝ Հայաստանի տարածքով անխոչընդոտ բազմամոդալ տրանսպորտային երթուղիներ ստեղծելու համար՝ նրա տարածքային ամբողջականության և ինքնիշխանության լիակատար հարգմամբ։
Թրամփը ցուցադրական գործընթացից գերադասեց գործնական արդյունքները, և այդ մոտեցումն իրեն արդարացրեց։
Այսօր TRIPP հայեցակարգը համաշխարհային ճանաչում է ստացել որպես թվացյալ անլուծելի վեճերը ստեղծարարության, ուժի և փոխադարձ շահի, այլ ոչ թե անվերջ բանակցությունների միջոցով լուծելու մոդել։
Անցած տարվա ընթացքում ԱՄՆ-ն աշխատել է Հայաստանի և Ադրբեջանի հետ այս համաձայնագրի իրականացման ուղղությամբ։ Մենք ակնկալում ենք, որ TRIPP-ը կանցնի Կասպից ծովով, և հայեցակարգը զարգացում կստանա նաև Մերձավոր Արևելքում։
Մի դարաշրջանում, երբ միաժամանակ մի քանի տարածաշրջաններում ծավալվում են բարդ հակամարտություններ, Թրամփը պահպանում է եզակի դիրք, որը նրան հնարավորություն է տալիս ձգտել խաղաղության և բարգավաճման այնտեղ, որտեղ մյուսները տեսնում են միայն փակուղի։
Հարավային Կովկասն այսօր ավելի անվտանգ և կայուն է, որովհետև Թրամփը, Ալիևը և Փաշինյանը ընտրել են արդյունքները, ոչ թե հռետորաբանությունը»,- գրել է Ուիթքոֆը։
