Մինչ Երևանը ձգտում է կարգավորել հարաբերությունները Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ և աջակցում է ԱՄՆ-ի ղեկավարությամբ իրականացվող տրանսպորտային միջանցքին, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը փորձում է Իրանին համոզել, որ այս նախագիծը չի սպառնում նրա շահերին, գրում է Al-Monitor-ը։
Ինչպես նշում է պարբերականը, Փաշինյանը այն սակավաթիվ օտարերկրյա առաջնորդներից էր, որոնք այս շաբաթ այցելեցին Թեհրան և մասնակցեցին սգո արարողություններին՝ Իրանի գերագույն առաջնորդ այաթոլլա Ալի Խամենեի մահից հետո։ Մինչև վերջերս նման քայլը լիովին բնական կհամարվեր։ Իրանը, Ռուսաստանի հետ մեկտեղ, երկար ժամանակ մնում էր Հայաստանի հիմնական, թեև ոչ հեշտ, դաշնակիցներից մեկը։ Սակայն այսօր Երևանը ակտիվորեն ձգտում է դուրս գալ Կրեմլի ուղեծրից և ռազմավարական կապեր կառուցել ԱՄՆ-ի և Եվրոպական միության հետ՝ միաժամանակ փորձելով հասնել երկարատև խաղաղության իր պատմական հակառակորդների՝ Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ։
ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև շարունակվող դիմակայության ֆոնին Փաշինյանի այցը կարող է հակասական թվալ։ Սակայն այս ուղևորությունը, որը հաջորդել էր հուլիսի 6-ին Եկատերինբուրգ կատարած այցին, որտեղ նա հանդիպել էր Ռուսաստանի վարչապետ Միխայիլ Միշուստինին, ընդգծում է բարդ հավասարակշռությունը, որը հայ վարչապետը ստիպված է պահպանել, որպեսզի նոր ցնցումներից պաշտպանի իր փոքր, ծով ելք չունեցող երկիրը։
ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հարվածների նկատմամբ իր անսպասելի դիմադրողականությունից քաջալերված՝ Իրանը սկսել է ավելի մեծ ինքնավստահություն ցուցաբերել, այդ թվում՝ Հայաստանի նկատմամբ, որի հետ նրան կապում է 44 կիլոմետրանոց սահմանը։
Այս փոքր հատվածը ռազմավարական նշանակություն ունի Իրանի՝ դեպի Սև ծով դուրս գալու համար, ինչպես նաև Իսլամական Հանրապետությանը լծակ է տալիս ազդելու իր մյուս հյուսիսային հարևանի՝ Ադրբեջանի վրա, որը Իսրայելի մերձավոր դաշնակիցն է։
Իրանի հետ հարաբերություններում ամենասուր հարցերից մեկը մնում է այսպես կոչված «Թրամփի երթուղին»՝ TRIPP-ը։ Թեհրանում մտավախություն ունեն, որ նախագծի իրական նպատակը Իրանին ֆիզիկապես կտրելն է Հայաստանից և Վրաստանից, ինչպես նաև անվտանգության ոլորտում ամերիկյան կապալառուներին, որոնց ենթադրվում է հանձնել երթուղու պահպանությունը, ապագա հակամարտության դեպքում հենակետ տրամադրելը։
Զարմանալի չէ, որ Հայաստանում Իրանի դեսպանը TRIPP-ի թեման բարձրացրել է մամուլի ասուլիսում։ Հիշեցնելով Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի վերջին գիշերային հարվածների մասին՝ դիվանագետը հայտարարել է.
«Իրանի՝ իր սահմանների մոտ ամերիկացիների ներկայությամբ պայմանավորված միանգամայն օրինական և տրամաբանական մտահոգությունը պետք է ստանա հստակ պատասխան»։
Al-Monitor-ի հարցված վերլուծաբանների կարծիքով՝ հայկական դիվանագիտության առաջ կանգնած է «հսկայական լեռ, որը պետք է հաղթահարվի»։ Նրանց կարծիքով՝ Երևանին անհրաժեշտ է երկխոսություն հաստատել իրանական կողմի հետ, հասկանալ նրա մտահոգություններն ու «կարմիր գծերը», ինչպես նաև բացատրել, որ այս նախագիծը ուղղված չէ Իրանի դեմ, և որ հենց Իրանը նույնպես կարող է օգուտ քաղել նոր տրանսպորտային երթուղիների բացումից։
Սա կպահանջի երաշխիքներ, որ Իրանը կպահպանի դեպի Սև ծով հասանելիությունը, այդ թվում՝ երկաթուղով, ինչպես նաև կստանա նախագծում մասնակցության որոշակի բաժին։ Սակայն նման սցենար պատկերացնելը դժվար է, քանի որ նախագիծն իրականացնելու համար ստեղծված ընկերության 74%-ը պատկանում է ԱՄՆ-ին և միայն 26%-ը՝ Հայաստանին։
Պարբերականի կարծիքով՝ Հայաստանի համար գլխավոր խնդիրը ոչ թե Իրանի ուղիղ միջամտության վտանգն է. նման սցենարը քիչ հավանական է՝ հաշվի առնելով Թեհրանի ներկայիս միջազգային մեկուսացումը։ Շատ ավելի լուրջ սպառնալիք է այն հավանականությունը, որ Թուրքիան մոտ ապագայում այդպես էլ չի բացի Հայաստանի հետ ցամաքային սահմանը։
Արդյունքում Հայաստանը կարող է հայտնվել տրանսպորտային միջանցքով, որը հիմնականում կսպասարկի Թուրքիայի և Ադրբեջանի շահերը։
Բախվելով այսպիսի անորոշության՝ Փաշինյանը ստիպված է պահպանել հարաբերությունները թե՛ Թեհրանի, թե՛ Մոսկվայի հետ՝ նույնիսկ չնայած Հայաստանի վրա Ռուսաստանի տնտեսական և ռազմական ազդեցությունը թուլացնելու ձգտմանը։
