Մի առիթով Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական հայրը՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, գրել էր․
«Ռոբերտ Քոչարյանը քաղաքական գործիչ չէ և երբեք չի եղել»։
Տեր-Պետրոսյանի այս գնահատականը ժամանակին շատերին էր բարկացրել։ Այն ընկալվեց որպես քաղաքական հակառակորդին ուղղված հերթական հարված։ Սակայն, եթե այդ մտքից հանենք այն մաղձը, որով այն ուղեկցվում էր, կարելի է արձանագրել, որ այդ արտահայտության մեջ կա մի հետաքրքիր ենթատեքստ։
Որպեսզի հասկանանք այդ միտքը, նախ պետք է պարզենք՝ ինչ է քաղաքական գործիչը։
Քաղաքական գործիչը հաճախ այն մարդն է, ով կարողանում է իր խոսքն ու դիրքորոշումները հարմարեցնել քաղաքական իրավիճակին։ Քաղաքական պայքարի մեջ մտնող շատ գործիչներ տարիների ընթացքում փոխում են իրենց հայտարարությունները, վերանայում նախկին համոզմունքները և նույնիսկ հանդես գալիս հակառակ դիրքերից, եթե դա պահանջում է քաղաքական պահը։
Հայաստանի քաղաքական պատմությունը դրա բազմաթիվ օրինակներ է տալիս։
Լևոն Տեր-Պետրոսյանը եղել է Ղարաբաղ կոմիտեի անդամ՝ այն շարժման առաջնորդներից մեկը, որը քաղաքական օրակարգ բերեց Արցախի ինքնորոշման հարցը։ Այդ շարժումը վերածվեց համազգային պայքարի և ի վերջո հանգեցրեց պատերազմի, որտեղ Հայաստանը և Արցախը կարողացան հաղթանակի հասնել։
Սակայն տարիներ անց նույն Տեր-Պետրոսյանը հայտարարեց, որ այլ տարբերակ չկա, քան Արցախը թողնել Ադրբեջանի կազմում։
Այս դիրքորոշումը դարձավ քաղաքական ճգնաժամի պատճառ։ Վազգեն Սարգսյանի և Ռոբերտ Քոչարյանի ձևավորած քաղաքական տանդեմը նրան վերջնագիր ներկայացրեց, և Տեր-Պետրոսյանը ստիպված եղավ հեռանալ իշխանությունից։
Սակայն քաղաքական դիրքորոշումների փոփոխությունը միայն այս օրինակով չի սահմանափակվում։
2008 թվականի նախագահական ընտրությունների ժամանակ Տեր-Պետրոսյանը հայտարարում էր, թե Սերժ Սարգսյանը Հայաստանի թշնամին է կամ իր խոսքով մոնղոլ-թաթար։ Սակայն տարիներ անց քաղաքական գործընթացների արդյունքում նրանք դարձան դաշնակիցներ։
Նույն Տեր-Պետրոսյանն էր նաև, որ 2022 թվականին կոչ էր անում քաղաքական ուժերին աջակցել Նիկոլ Փաշինյանին, որպեսզի վերջինս կարողանա ավարտին հասցնել բանակցային գործընթացը։ Իսկ այսօր արդեն նույն Փաշինյանին մեղադրում է Արցախի կորստի համար։
Այսպիսի օրինակներ կարելի է տեսնել նաև Սերժ Սարգսյանի քաղաքական կենսագրության մեջ։
2015 թվականին նա հայտարարում էր, որ սահմանադրական փոփոխություններից հետո այլևս չի հավակնի երկրի ղեկավարի պաշտոնին։ Սակայն 2018 թվականին, երբ Հայաստանը անցավ կառավարման խորհրդարանական համակարգի, նա առաջադրվեց վարչապետի պաշտոնում։ Այդ որոշումը դարձավ այն ճգնաժամի սկիզբը, որը ճանապարհ բացեց Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գալու համար։
Արցախի հարցում նույնպես հաճախ հնչում էին տարբեր շեշտադրումներ։ Ներքին լսարանի համար հնչում էին կոշտ հայտարարություններ, մինչդեռ արտաքին բանակցություններում քննարկվում էին նաև տարածքային փոխզիջումների տարբերակներ։
Նույն երևույթը կարելի է տեսնել նաև Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական ճանապարհի մեջ։
Ընդամենը մի քանի տարվա ընթացքում նա անցավ «Արցախը Հայաստան է և վերջ» հայտարարությունից մինչև այն դիրքորոշումը, որ Արցախը միջազգային իրավունքի տեսանկյունից Ադրբեջանի մաս է։
Այս ամենը ցույց է տալիս, որ քաղաքականության մեջ հաճախ ընդունված է խոսել այնպես, ինչպես թելադրում են քաղաքական պայքարի կանոնները, ընտրական հաշվարկները և միջազգային պայմանավորվածությունները։
Եվ հենց այստեղ է առաջանում մի հետաքրքիր հարց։
Եթե քաղաքական գործիչը այն մարդն է, ով մշտապես փոխում է իր դիրքորոշումները քաղաքական իրավիճակից կախված, ապա Ռոբերտ Քոչարյանը իսկապես դժվար է տեղավորել այդ սահմանման մեջ։
Քոչարյանը երբեք չի փորձել դառնալ պոպուլիստ քաղաքական գործիչ։ Նա չի փորձել հաճոյանալ հանրային տրամադրություններին և իր քաղաքական գործունեության ընթացքում առաջնորդվել է պետական շահի հաշվարկով, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ այդ որոշումները կարող էին լինել ոչ պոպուլյար։
Այսօր Հայաստանի առջև կանգնած մարտահրավերները պահանջում են ոչ թե հերթական քաղաքական գործչի, այլ պետական գործչի մտածողություն։
Պետությանը պետք է առաջնորդ, որը որոշումներ է կայացնում ոչ թե ընտրական հաշվարկներով, այլ պետության երկարաժամկետ շահերով։
Եվ այդպիսի պետական մտածողության օրինակներից մեկը Հայաստանի քաղաքական պատմության մեջ եղել է Ռոբերտ Քոչարյանը։
