«Համահայկական Ազգային համաձայնություն» նախաձեռնությունը հայտարարություն էր տարածել, որով իրենց մտահոգությունն էին հայտնում՝ ղարաբաղյան կարգավորման խնդրի վերաբերյալ՝ նշելով, թե «ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը պատերազմ է հրահրում» (հայտարարության ամբողջական տեքստը՝ ստորև):
Րոպեներ առաջ ավարտվեց ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների միջնորդության Փաշինյան-Ալիև առաջին պաշտոնական հանդիպումը: Politik.am-ըհանդիպման արդյունքների մասին զրուցել է «Համահայկական Ազգային համաձայնություն» նախաձեռնության ղեկավար Անի Կաղինյանի հետ:
«Ես հանդիպումից մեծ ակնկալիքներ չունեմ, միայն տագնապ, որովհետև գտնում եմ, որ այս պահին երկու կողմերը հավասար իրավիճակների մեջ չեն: Եթե ինչ-որ բան էլ տա, ի վնաս մեզ է լինելու: Բայց և համարում եմ, որ նույնիսկ վատ բանակցությունը շատ ավելի լավ է, քան պատերազմը»,-ասում է Կաղինյանը:
Անի Կաղինյանը վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանից մեծ ակնկալիքներ չունի.«Ես հասկանում եմ, որ Փաշինյանն այն ղեկավարն ու բանակցող կողմը չէ, որը կարող է մեզ բանակցային սեղանի շուրջ հաջողությունների բերել»:
Մեր հարցին՝ կա՞ իր տեսադաշում Նիկոլ Փաշինյանից բացի որևէ մեկը, ով կարող է բանակցային սեղանի շուրջ հաջողություններ գրանցել, Անի Կաղինյանը պատասխանեց.«Օրինակ՝ մեր նախաձեռնող խումբը, որ հայտարարությյամբ հանդես եկավ: Այդ խմբում հավաքված են այնպիսի մարդիկ, որ հայրենասեր են, ազգասեր են, ունեն համապատասխան գիտելիքներ, փորձ, որոնք կարող են օգնել բանակցություններում հաջողության հասնել»:
«Համահայկական Ազգային համաձայնություն» նախաձեռնության հայտարարությունը
Միացյալ Ազգերի կազմակերպության մարդու Իրավունքների խորհրդին, բարձրագույն հանձնակատար Միշել Բաչելետին, Եվրոպայում Անվտանգության և Համագործակցության Կազմակերպությանը, Գործադիր տնօրեն Միրոսլավ Լայչակին, Պատճեն՝ ԵԱՀԿ-ի Մինսկի խմբին, Համանախագահներ` Իգոր Պոպովին, Ստեֆան Վիսկոնտիին, Անդրյու Շոֆերին Ձերդ գերազանցություն տիկին Միշել Բաչելետ, Ձերդ գերազանցություն պարոն Միրոսլավ Լայչակ, 2019 թվականի մարտի 9-ին, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները հայտարարություն են տարածել, որում ևս մեկ անգամ ընդգծվում է Արցախյան հակամարտու-թյան կարգավորման անհրաժեշտությունը «Մադրիդյան սկզբունքների» հիման վրա։ Երբ քննարկվում է «Արցախի շուրջ» ԵԱՀԿ-ի Մինսկի համանախագահների կողմից բանակցությունների կարգավորման մասին հարցը, սովորաբար վկայակոչվում են երկու իրարամերժ դրույթներ՝ «տարածքային ամբողջականությունը» և «ժողովուրդների և ազգերի ինքնորոշման իրավունքը»՝ որպես «միջազգային իրավունքի» դրսևորումներ։ Սակայն, «տարածքային ամբողջականությունը» սոսկ միջպետական պայմանավորվածություն է և իրավունքի հետ որևէ առնչություն չունի, իսկ «ժողովուրդների և ազգերի ինքնորոշման իրավունքը» մարդու հիմնարար, բնական իրավունք է1։ Կոնկրետ պարագայում, Արցախի բնակչության ինքնորոշման բնական իրավունքը մարդու հիմնարար իրավունքի` ապրելու և չցեղասպանվելու հիմքով արտահայտված2, և Ադրբեջանից անկախանալու հիման վրա կատարված փաստ է (1988թ․ դեկտեմբերի 1)։ Եվ որևէ երրորդ երկրի կողմից (ներառյալ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի կողմից) Արցախի հետագա ենթակայության առաջարկի փութաջան սատարումը Ադրբեջանի կազմում ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ հայ ժողովրդի ևս մի հատվածի հետագա ոչնչացման նախապայմանների ստեղծում։ Խորհրդային Ադրբեջանի Հանրապետության կազմավորումից՝ 1920 թվականից ի վեր, Ադրբեջանի կառավարությունները մշտապես վարել են տնտեսական, քաղաքական և մշակութային ճնշումների, բռնության և էթնիկական զտումների քաղաքականություն իր վարչական տարածքում բնակվող բոլոր ազգային փոքրամասնությունների, հատկապես հայերի նկատմամբ։ Եվ 1988-1992թթ․Ադրբեջանի իշխանությունների իրականացրած հայ քաղաքացիների էթնիկ զտումները, ջարդերը, և սեփականության կողոպուտի կազմակերպումն ու հայկական պատմամշակութային արժեքների ոչնչացումը լիովին համապատասխանում են ՄԱԿ-ի 1948 թվականին ընդունած «Ցեղասպանության կանխարգելման և դրա դեմ պայքարի մասին» բանաձևին3, և ԵԱՀԿ-ի Մինսկի խմբի համանախագահները պետք է հասկանան պատճառի ու հետևանքի տարբերությունը՝ Արցախի ժողովրդի ինքնորոշմամբ Ադրբեջանից փաստացի անկախանալու պատճառները։ Կիսելով պատերազմի վերսկսման վտանգի ԵԱՀԿ-ի մտահոգությունը, հարկ ենք համարում նշել, որ լայնամասշտաբ պատերազմի կանխման հիմնական երաշխիքը շուրջ 25 տարի եղել է Արցախի ժողովրդի փաստացի ինքնորոշումը և անկախացումը Ադրբեջանից՝ պարտադրված ինքնապաշտպանվելու շնորհիվ։ Եվ պատմության անիվը նորից հետ շրջելու որևէ փորձ՝ անհեռատեսական ու հակաիրավական է։ Նախ պետք է միջազգայնորեն ճանաչվի արցախցիների ինքնորոշման իրավունքով արդեն ձեռք բերված փաստացի անկախությունը Ադրբեջանից, որից հետո միայն հնարավոր են միջպետական բանակցություններ։ Այլապես, ԵԱՀԿ-ի Մինսկի խմբի համանախագահների 2019 թվականի մարտի 9-ի հայտարարությունը՝ պատմությունը հետադարձ ուղղությամբ պտտելու և «կառքը ձիուց առաջ դնելու» փորձ է։ Ի դեպ, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի կողմից առաջադրված Մադրիդյան սկզբունքների վեց բաղադրիչների մեջ չեն ընդգրկված 1920 թվականից ի վեր բոլշևիկյան կամայականության պատճառով Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված հայոց բնօրրան Հյուսիսային Արցախի բնիկ հայ բնակչության իրավունքները4, որոնք 1988-1992թթ․ ընթացքում հայաթափ եղան Ղազախի, Թովուզի, Շամխորի, Գետաբեկի, Դաշկեսանի, Խանլարի, Շահումյանի շրջաններից և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունից։ «Մադրիդյան սկզբունքների» վեց բաղադրիչների մեջ չեն ընդգրկված նաև ողջ Խորհրդային Ադրբեջանի Հանրապետությունից Հայաստանի Հանրապետություն և այլ երկըրներ գաղթած շուրջ 500 հազար Ադրբեջանի ազգությամբ հայ քաղաքացիների իրավունքները, որոնք իրենց էթնիկական պատկանելության համար մասսայաբար սպանվել կամ արտաքսվել են Ադրբեջանից՝ կորցնելով իրենց սեփականությունը (Սումգայիթի, Կիրովաբադի, Մինգեչաուրի, Բաքվի ջարդեր)։ Կրկնում ենք. «տարածքային ամբողջականությունը» և «ժողովուրդների ու ազգերի ինքնորոշման իրավունքը»՝ որպես «միջազգային իրավունքի» դրսևորումներ, անհամատեղելի են և իրարամերժ ու չեն կարող միատեսակ կամ հավասարաչափ կշռույթներով բնութագրվել։ «Տարածքային ամբողջականությունը» սոսկ միջպետական պայմանավորվածություն է և իրավունքի հետ առնչություն չունի։ «Ժողովուրդների և ազգերի ինքնորոշման իրավունքը» ի վերջո մարդու բնական իրավունք է, որը Արցախի պարագայում փաստացի սկսվել ու կայացել է շուրջ երեք տասնամյակ առաջ։ Մնում է այն պարզապես ամրագրել։ Առաջարկում ենք ձեզ առաջին հերթին ընդունել իրականություն դարձած այս փաստը, այլապես ԵԱՀԿ-ի Մինսկի խմբի համանախագահների 2019 թվականի մարտի 9-ի հայտարարությունը և նմանատիպ գործունեությունը կարելի է միայն որակել կողմնակալ նպատակ՝ իր ապրելու իրավունքը հաղթանակով ձեռք բերած Արցախի ժողովրդին կապիտուլացիայի ենթարկելու փորձ կամ Ադրբեջանին լայնամասշտաբ պատերազմ սանձազերծելու հնարավորության ընձեռնում, որը կարող է հանգեցնել տարածաշրջանի ժողովուրդների մեծամասշտաբ ոչնչացմանը։
