Եվրոպայում բնական գազի գինը կտրուկ բարձրացել է։ Սեպտեմբերի 9-ին եվրոպական TTF բորսայում գազի գինը հասել է մոտ 950 դոլարի՝ 1,000 խմ-ի համար՝ ամենաբարձր մակարդակին 2022 թվականի դեկտեմբերից ի վեր։ Թանկացման հիմնական պատճառներից են Իրան–ԱՄՆ պատերազմի հետևանքով Հորմուզի նեղուցով մատակարարումների խափանումը և ձմռանն ընդառաջ եվրոպական պահեստների ցածր լցվածությունը։ ԵՄ գազապահեստները լցված են ընդամենը մոտ 67 տոկոսով՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի գրեթե 80 տոկոսի դիմաց։
Եվրոպայում ստեղծված իրավիճակին արձագանքել է Մոսկվան։ Կրեմլի խոսնակ Դմիտրի Պեսկովը հայտարարել է, որ եվրոպական երկրները վճարում են ռուսական ավելի էժան գազից հրաժարվելու գինը և ստիպված են թանկ գազ ձեռք բերել սփոթային շուկայում։ Մոսկվան հիշեցնում է նաև, որ «Հյուսիսային հոսք-2»-ի մեկ ճյուղը պահպանվել է և տեխնիկապես կարող է արագ վերագործարկվել։ ԵՄ-ն, մինչդեռ, ռուսական գազի մասնաբաժինը ներմուծման մեջ 2022-ից առաջ եղած մոտ 45 տոկոսից նվազեցրել է մինչև 12 տոկոս։
Եվրոպական գազային ճգնաժամը կարևոր նախազգուշացում է նաև Հայաստանի համար։ Հայաստանը 2025 թվականին սպառած գազի մոտ 82 տոկոսը ստացել է Ռուսաստանից և այսօր ռուսական գազի համար սահմանին վճարում է ընդամենը 177,5 դոլար՝ 1,000 խմ-ի համար։ Ռուսական կողմը արդեն հրապարակայնորեն զգուշացրել է, որ Հայաստանի՝ ԵԱՏՄ-ից հեռանալու և եվրոպական ինտեգրման ճանապարհով գնալու դեպքում այս արտոնյալ պայմանները կարող են վերանայվել։
ՌԴ փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը հայտարարել է, որ նման սցենարում Հայաստանը փաստացի չի ունենա ռուսական գազին համարժեք այլընտրանք և գազը կարող է ստանալ շուկայական գնով՝ դրան գումարած 30% արտահանման մաքսատուրք և միջնորդների հավելյալ ծախսեր։
Փորձագետների գնահատմամբ, եթե հաշվարկի համար հիմք ընդունենք Եվրոպայում այսօր ձևավորված մոտ 950 դոլար/1,000 խմ շուկայական գինը, ապա միայն 30% մաքսատուրքի ավելացմամբ կստացվի մոտ 1,235 դոլար՝ 1,000 խմ-ի համար, դեռ առանց հնարավոր միջնորդավճարների։ Սա սցենարային հաշվարկ է, ոչ թե Ռուսաստանի կողմից Հայաստանի համար հայտարարված ապագա գին։
Այսպիսով՝ փորձագետների կարծիքով Հայաստանի համար ռիսկը միայն ռուսական գազի որոշակի թանկացումը չէ։ Եթե հայ-ռուսական հարաբերությունների հետագա վատթարացման կամ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու հետևանքով Հայաստանը կորցնի ներկայիս արտոնյալ պայմանները, ապա 177,5 դոլարանոց գազը տեսականորեն կարող է փոխարինվել շուկայական գնով գազով, որի վրա կարող են ավելանալ 30% մաքսատուրքն ու միջնորդների ծախսերը։ Այսօրվա եվրոպական գներով հաշվարկված 1,235 դոլարը մոտ յոթ անգամ գերազանցում է Հայաստանի ներկայիս սահմանային գինը, և նման սցենարը ծանր հետևանքներ կարող է ունենալ բնակչության սակագների, արտադրության ինքնարժեքի և ամբողջ տնտեսության համար։
