2027 թվականին հանքարդյունաբերության ոլորտի արտահանումը կհասնի 3 մլրդ դոլարի, իսկ մինչև 2031 թվականը այդ ցուցանիշը կարող է աճել մինչև 5 մլրդ դոլար։ Այս մասին հայտնել է Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի գլխավոր տնօրենի առաջին տեղակալ Վարդան Ջհանյանը՝ ելույթ ունենալով Mining Armenia Forum 2026-ում։
Ջհանյանի խոսքով՝ 2026 թվականին հանքարդյունաբերության ոլորտի մասնաբաժինը Հայաստանի ՀՆԱ-ում կգերազանցի 5 տոկոսը։ Միաժամանակ դրա անուղղակի ներդրումը տնտեսության մեջ մոտավորապես երկու անգամ ավելի մեծ է, քան ուղիղ մասնաբաժինը, նշել է Ջհանյանը։ Նա ուշադրություն է հրավիրել երկրի տնտեսության և հանքարդյունաբերական հատվածի կանխատեսվող աճի տեմպերի միջև էական տարբերության վրա։ Եթե ընդհանուր առմամբ 2026 թվականին Հայաստանի ՀՆԱ աճը սպասվում է մոտ 6,7 տոկոս մակարդակում, ապա հանքարդյունաբերության ոլորտի համար կանխատեսվում է 21,5 տոկոս աճ։
Ջհանյանը նաև ներկայացրել է ոլորտի ներդրման գնահատականը երկրի ընդհանուր տնտեսական աճում։ Նրա ներկայացրած տվյալների համաձայն՝ 2026 թվականին Հայաստանի ՀՆԱ աճի 26 տոկոսը բաժին կընկնի հանքարդյունաբերության ոլորտին։ 2027 թվականին դրա ներդրումը, ըստ կանխատեսման, կկազմի ՀՆԱ մոտ 11 տոկոսը։ Ինչպես նշել է կոմբինատի ներկայացուցիչը, դա կնշանակի ոլորտի դերի զգալի աճ 2025 թվականի համեմատ։
Նման աճի գործոններից մեկը նա անվանել է Ամուլսարի հանքավայրի շահագործման մեկնարկը։ Միաժամանակ, Ջհանյանն ընդգծել է, որ ոլորտի հեռանկարները կապված են ոչ միայն նոր արտադրությունների գործարկման, այլև օգտակար հանածոների համաշխարհային շուկաներում փոփոխությունների հետ։ Նրա ներկայացրած 2026 թվականի փաստացի տվյալների համաձայն՝ Հայաստանի հանքարդյունաբերության ոլորտի արտահանումը կաճի 76 տոկոսով՝ չնայած երկրի ընդհանուր արտահանման կրճատմանը։ «Անցյալ տարի, երբ ես պատրաստում էի իմ ելույթը ֆորումի բացման համար, կանխատեսում էի, որ 2031 թվականին Հայաստանը հնարավորություն կունենա ապահովելու մեր ոլորտի 3 մլրդ դոլարի արտահանում։ Բայց դա տեղի կունենա մի փոքր ավելի շուտ», - նշել է Ջհանյանը։
Նա տեղեկացրել է, որ Հայաստանի հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի ասոցիացիայի կանխատեսման համաձայն՝ արդեն 2027 թվականին ոլորտի արտահանումը կհասնի 3 մլրդ դոլարի։ Համեմատության համար նա ներկայացրել է 2015–2020 թվականների տվյալները, երբ Հայաստանն առաջին անգամ հաղթահարեց հանքարդյունաբերության ոլորտի 1 մլրդ դոլար արտահանման շեմը։ Ջհանյանը նաև ներկայացրել է նոր կանխատեսում՝ նրա համոզմամբ, մինչև 2031 թվականը Հայաստանի հանքարդյունաբերության ոլորտը կկարողանա ապահովել 5 մլրդ դոլարի արտահանում։
Որպես այս ցուցանիշների մասշտաբի օրինակ՝ նա հիշեցրել է, որ 2021 թվականին Հայաստանի ամբողջ արտահանումը կազմել է 2,6 մլրդ դոլար։ Այսպիսով, միայն հանքարդյունաբերության ոլորտի՝ 2027 թվականի համար կանխատեսվող արտահանումը կգերազանցի երկրի ամբողջ արտահանման ծավալը 2021 թվականին։ Ջհանյանի գնահատմամբ՝ Հայաստանի ընդհանուր արտահանման մեջ հանքարդյունաբերության ոլորտի մասնաբաժինը նույնպես զգալիորեն կաճի՝ 2024 թվականի 28-ից մինչև 2027 թվականի 54 տոկոս։
Այս համատեքստում խոսելով միջազգային միտումների մասին՝ Ջհանյանը նշել է, որ մի շարք մետաղների համաշխարհային գները հասել են ռեկորդային մակարդակների։ Մասնավորապես, պղնձի գինը գտնվում է պատմականորեն բարձր մակարդակի վրա, իսկ ռեկորդային ցուցանիշը գրանցվել է 2026 թվականի օգոստոսին։ Նրա խոսքով՝ ըստ կանխատեսումների, հետագայում գները կարող են շարունակել աճել։ Պահանջարկի աճ է սպասվում ոչ միայն պղնձի, այլև այլ կրիտիկական կարևորություն ունեցող մետաղների նկատմամբ։
Ջհանյանն այս միտումը կապել է համաշխարհային տնտեսության մի քանի խոշոր փոփոխությունների հետ։ Առաջին գործոնը նա անվանել է էլեկտրիֆիկացումը։ Երկրորդը՝ արհեստական բանականության ոլորտում հաշվարկների համար օգտագործվող տվյալների մշակման կենտրոնների տարածումը։ Նրա խոսքով՝ նման կենտրոններում պղնձի սպառումը զգալիորեն ավելի բարձր է, քան սովորական տվյալների մշակման կենտրոններում։ Մեկ այլ գործոն է դառնում նաև պաշտպանական ծախսերի աճը, որը նույնպես նպաստում է մետաղների նկատմամբ պահանջարկի աճին։
Ջհանյանը ուշադրություն է հրավիրել S&P Global-ի կանխատեսման վրա՝ պղնձի համաշխարհային շուկայի հեռանկարների վերաբերյալ։ Նրա ներկայացրած գնահատականի համաձայն՝ մինչև 2040 թվականը պղնձի դեֆիցիտը կարող է կազմել 10 մլն տոննա։ Հնարավոր դեֆիցիտի մասշտաբը բացատրելու համար նա այդ ծավալը համեմատել է Հայաստանի խոշորագույն հանքարդյունաբերական ձեռնարկությունների արտադրական հնարավորությունների հետ։
Նրա գնահատմամբ՝ 10 մլն տոննա պղինձը մոտավորապես համապատասխանում է Քաջարանի հանքավայրի մասշտաբի 125 հանքերի տարեկան արտադրության ծավալին։ Այլ կերպ ասած՝ մինչև 2040 թվականը կանխատեսվող դեֆիցիտը ծածկելու համար աշխարհում անհրաժեշտ կլիներ բացել մոտ 125 համադրելի հանք։ Միևնույն ժամանակ, Ջհանյանը նման նպատակի իրագործումը համարում է չափազանց բարդ։
Մետաղների նկատմամբ աճող համաշխարհային պահանջարկը բավարարելու գլխավոր խոչընդոտներից մեկը Ջհանյանն անվանել է հանքարդյունաբերական նախագծերի իրականացման ժամկետների երկարացումը։ Նրա տվյալներով՝ 1990-ականներին երկրաբանական հետախուզական աշխատանքների մեկնարկից մինչև նոր հանքավայրում առաջին արտադրանքի ստացումը միջինն անցնում էր մոտ վեց տարի։ 2020–2024 թվականներին շահագործման հանձնված հանքերի համար միջին ժամկետը աճել է մինչև 17–18 տարի։
Սա նշանակում է, որ նույնիսկ օգտակար հանածոների պաշարների հայտնաբերումից և հաստատումից հետո կարող է անցնել ավելի քան տասը տարի, մինչև հանքավայրը սկսի արտադրանք տալ։ Այսպիսով, կրիտիկական կարևորություն ունեցող մետաղների նկատմամբ համաշխարհային պահանջարկի աճը բախվում է արդյունահանման արագ ավելացման սահմանափակ հնարավորություններին։ Նույնիսկ եթե նոր նախագծերում ներդրումներն աճեն, երկրաբանական հետախուզական աշխատանքների արդյունքը չի կարող անմիջապես հանգեցնել շուկայում առաջարկի ավելացման։
Նշենք, որ Mining Armenia Forum 2026-ի համակազմակերպիչներն են «Հանքարդյունաբերական ֆորում» զարգացման հիմնադրամը և Հայաստանի հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի ասոցիացիան։ Երրորդ անգամ անցկացվող ֆորումի ռազմավարական հովանավորներն են «Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատ» և «Լիդիան Արմենիա» ընկերությունները, իսկ գլխավոր հովանավորները՝ Ամերիաբանկը և «Թեղուտ» ՓԲԸ-ն։
