Home » Real Politik » Դաշնակցությունը պայքարել է ԱՍԱԼԱ-ի դեմ

Դաշնակցությունը պայքարել է ԱՍԱԼԱ-ի դեմ

584dbbe87a704340b105138799e75ab32 տարի առաջ էր. Ամստերդամում  այդ օրը  ցուրտ էր ու անձրևոտ: Սուպերմարկետից արագ ամենօրյա գնումներ կատարելուց հետո հեռանալ էի ցանկանում, բայց անձրևն այնքան ուժեղ էր, որ ներսում՝ դռան մոտ, պիտի սպասեի: Անձրևը կարծես չէր պատրաստվում դադարել, ու չձանձրանալու համար՝ սկսեցի կարդալ կողքի պատին կպցված  մարդկանց հայտարարությունները: Այդտեղից էլ  սկսվեց… ԱՍԱԼԱ-ի հանդեպ իմ հետաքրքրությունը, որն ինձ վրա խորը տպավորություն թողեց:

Ես հավատում եմ ճակատագրին: Հավատում եմ նաև, որ յուրաքանչյուր մարդու կյանքի ընթացքում տիեզերքը նրան սիմվոլներ (մեսիջներ) է ուղարկում, որոնց միջոցով «բան հասկացնել» է փորձում: Այդ մեսիջ-սիմվոլները (չ)հետևելն էլ դառնում է … ճակատագիր:

Սուպերմարկետի հայտարարությունների այդ կույտի մեջ ուշադրությունս գրավեց թղթի մի կտոր, որի վրա գրված էր, որ մեկը հայերեն կամ թուրքերեն իմացող է փնտրում՝ իր համար «որոշ տեքստեր կարդալու» համար. բայց ցանկալի է, որ այդ անձը թուրք չլինի: Տարօրինակ հայտարարություն՝ մտածեցի: Տանը 2-3 ժամ հետո այն դեռ գլխումս էր (that nagging feeling):

Արձրևանոցս վերցրի ու հետ գնացի սուպերմարկետ. հայտարարությունը դեռ այնտեղ էր: Խցկեցի գրպանս ու հետ եկա: Հաջորդ օրը զանգեցի. մարդ չկար: 2 օր հետո նորից փորձեցի. դարձյալ պատասխան չկար: Պատռեցի ու  դեն շպրտեցի. ու մոռացա դրա մասին:

2 շաբաթ անց ոմն Պոլ (Paul) ինձ զանգեց. հայտարարության տերն էր: Սկզբից տարբեր հարցեր տվեց՝ համոզվելու, որ հայ եմ: Դրանից հետո միայն ասաց, որ, արդեն 5 տարի, փաստագրական գիրք է գրում ԱՍԱԼԱ-ի մասին ու աշխարհի տարբեր արխիվներում է եղել՝ ԱՍԱԼԱ-ի մասին փաստաթղթեր գտնելու նպատակով: Գիրքը 2015 թ. ապրիլին լույս պիտի տեսներ:

Այսպես սկսվեց մի քանի ամիս տևած մեր համագործակցությունը. իսկ ավելի կոնկրետ՝ ԱՍԱԼԱ-ի մասին իր համար իմ տեքստեր թարգմանելը: Ֆրանսիական արմատներով հոլանդացի այս փոքրամարմին  Paul-ը, պարզվեց, պարտիզանական պայքարների մասին տարբեր գրքերի հեղինակ է:

Իր տան պատերին ԱՍԱԼԱ-ի տասնյակ նկարներ տեսա ու ԱՍԱԼԱ-ից իրեն ուղղված նամակներ: ԱՍԱԼԱ-ի ամենաակտիվ շրջանում Paul-ը հոլանդական ձախակողմյան թերթի խմբագիր էր և պարբերաբար գրում էր պայքարի մասին՝ իր թերթում:

Գիրքը լույս տեսավ ճիշտ ժամանակին՝  2015թ. ապրիլին, ու դարձավ իմ…ընկերը:

Մոտ 600 էջանոց (հոլանդերենով գրված) այս գիրքն, երբ առաջին անգամ կարդացի, չեմ կարող նկարագրել, թե ինչ զգացի (բայց հաստատ և՛ հպարտություն, և՛ տխրություն. հատկապես որ ԱՍԱԼԱ-ի դեմ պայքարել է նաև մեր «ազգային» կուսակցություն Դաշնակցությունը):

Յուրաքանչյուր հայ գիրքն այս պիտի կարդա. այն հայերեն պիտի թարգմանվի: ԱՍԱԼԱ-ի մասին տարբեր գրքեր կան, բայց այս մեկն ամբողջական է, փաստացի, չեզոք տեսանկյունից ու պրոֆեսիոնալ գրված: Սա, անշուշտ, այն գրքերից է, որն անընդհատ կարդում ես, և այն դառնում է կյանքիդ ընկերն ու խորհրդատուն:

Գրքի վերնագիրն է. Paul Moussault (red.) & Barbara Sahakian “ASALA de Nemesis voor de Armeense genocide. Stadsguerrilla tegen Turkije (1975-1988)” ( IBSN: 9789067283076): Թարգ.՝ «ԱՍԱԼԱ.  Հայոց ցեղասպանության նեմեսիսը. պարտիզանական պայքար Թուրքիայի դեմ (1975-1988)»:

ԱՍԱԼԱ-ի դեմ պայքարում Դաշնակցության դերին դեռ կանդրադառնանք: Բայց սկզբից՝ այդ սառած մանուկը, որն երկրաշարժի պես պիտի ցնցեր ողջ հայոց պատմությունն ու շատերի դիմակը պիտի պատռեր: Այդ մանուկն անուն ուներ. Գուրգեն Մկրտիչ Յանիկյան:

Ծնվել էր 1895-ին՝ Էրզրումում: Կոտորածների ժամանակ ընտանիքի հետ կարողացել է փախչել ավելի ապահով Կարս: Ձմեռ էր. փախուստի ժամանակ սահնակ-սայլակի իրերի կողքին նստած փոքրիկ Գուրգենը ցած է  ընկնում: Մայրը մի քանի կիլոմետր հետո է միայն դա նկատում: Հուզված ու շփոթված ու բոլորի խորհրդին հակառակ՝ մայրը (մյուս փոքրիկ որդու՝ Հակոբի, հետ) ձյան միջով հետ է գնում ու փոքրիկ Գուրգենին գտնում ճանապարհի եզրին՝ սառած: Մայր ու որդի սկսում են խենթաբար շփելով-տաքացնել փոքրիկ Գուրգենի մարմինն ու ձեռքերը: Փոքրիկը փրկվում է. նախախնամությունը դեռ ծրագրեր ուներ նրա հետ:

8 տարի հետո՝ 3-ով թաքուն վերադառնում են Էրզրումի իրենց տուն՝ գոմում թաքցրած  անձնական իրերն ու ոսկեղենը հետ տանելու համար: Երբ գիշերը Հակոբը գոմի հատակն էր փորում, ձայնից տան նոր  թուրք տերերն արթնանում, գալիս-բռնում են Հակոբին ու (մոր ու Գուրգենի աչքի առաջ) մորթում նրան: Գուրգենի հետ  թաքնված մայրը Գուրգենին փրկելու համար ձայն չի հանդգնում հանել. նույն պատճառով Գուրգենն այնպես է կծում մոր ձեռքը, որ մայրն այդ ձեռքն առաջվա պես օգտագործել այլևս չի կարողանում: Երկուսով ձեռնունայն ու խորը վշտի մեջ հետ են վերադառնում:

Տարիներ հետո Գուրգեն Յանիկյանը բժշկուհի կնոջ հետ, որպես ինժեներ ապրում- աշխատում է Իրանում, մասնակցում ինժեներական տարբեր կարևոր պրոյեկտների ու արժանանում պետական մրցանակների: Ի վերջո ԱՄՆ-ի հրավերով՝ մեկնում ու հաստատվում է Կալիֆոռնիայում:

Թուրքերի մեծ մասն առաջին անգամ լսում է հայկական պահանջների մասին, երբ ԱՍԱԼԱ-ն սկսում է թուրք դիվանագետների վրա հարձակումները: Բայց առաջին կրակոցն արձակում է այդ ժամանակ 78-ամյա գրող, ճարտարապետ, Եղեռնից փրկված ու Եղեռնի ժամանակ  26 հարազատ կորցրած նույն ինքը Գուրգեն  Յանիկյանը՝ փախուստի ճանապարհին ընկած այդ երբեմնի սառած մանուկը:

1973թ. հունվարի 27-ին Կալի‎ֆոռնիայի Սանտա Բարբարա քաղաքի «Բալթիմոր» հյուրանոցի իր սենյակում  հրազենի կրակոցներով սպանում  է Լոս Անջելեսում Թուրքիայի գլխավոր հյուպատոս Մեհմետ Բայդարին  (Mehmet Baydar)  և նրա տեղակալին` Բահադիր Դեմիրին (Bahadir Demir): Դրանից հետո  իր սենյակից զանգում է հյուրանոցի անձնակազմին ու հանձնվում ոստիկանությանը: Յանիկյանը նախապես ներկայանում է  ոչ թե հայ, այլ  պարսիկ առևտրական ու թուրք դիվանագետներին հրավիրում  է  հյուրանոցի իր սենյակ` նրանց միջոցով սուլթան Աբդուլ Համիդի պալատին պատկանած մի գեղանկար ու մի եզակի թղթադրամ թուրքական պետությանը հանձնելու պատրվակով: Երբ թուրք հյուպատոսը հյուրանոցի սենյակում գլխի է ընկնում, որ ծուղակ է, աթոռով փորձում է հարվածել տարեց Յանիկյանին, բայց վերջինս իր «Բրաունինգ» ատրճանակով… ու ծնվում է ԱՍԱԼԱ-ն: («Նպատակ և ճշմարտություն» գրքում Յանիկյանը հետագայում  մանրամասն նկարագրում է երկու թուրք դիվանագետների սպանությունը):

«ԱՍԱԼԱ-ի հիմնադրումը տեղի է ունեցել 1974 թ. վերջին՝ Բեյրութում: Հիմնադրվել է եռյակի կողմից՝ Հակոբ Դարակճյան (Hagop Darakjian), Գևորգ Աճեմյան (Kevork Vartani Ajemian) և Հակոբ Հակոբյան  (Hagop Hagopian). «Հակոբ Հակոբյանը» ծածկանուն էր (nom de guerre)՝ հավանաբար «Նեմեսիս» խմբի ղեկավար Շահան Նաթալիի հիշատակին, որի իսկական անունը  Հակոբ Տեր-Հակոբյան էր (Hagop Der-Hagopian):

ԱՍԱԼԱ-ն կազմավորվել է  3 փուլով: Առաջին փուլում այն իրեն անվանում էր «Գուրգեն Յանիկյան խումբ»: 4 ամիս հետո խումբը փոխեց անունը՝ «Հայ գաղտնի բանակ» (Armenian Secret Army): 1975 թ. սկզբից անվանն ավելացվեց «Հայաստանի ազատագրության համար»-ը (Armenian Secret Army for the Liberation of Armenia)»: (Paul Moussault “ASALA de Nemesis voor de Armeense genocide”, էջ 35-36):

Paul Moussault-ը  իր գրքի մի ենթագլուխ՝ «De Dashnak» վերնագրով (էջ 20-29), նվիրել է Դաշնակցությանը: Նա, մասնավորապես, գրում է.

«1961-62 թթ. ավելի քան 40 դաշնակներ Լիբանանում դատապարտվում են՝ Իսրայելի համար լրտեսության համար (“Armenian political parties in the Middle East” (12 april 1976), Armenian terrorism (1980), FCO 9/3073, doc. 14):

1960-ականների սկզբից Դաշնակցության աշխարհասփյուռ  բաժանմունքներում բանը հասավ ներքին քաղաքական կոնֆլիկտների, երբ երիտասարդները (հատկապես Լիբանանում) պահանջեցին վերաակտիվացնել պայքարը՝ ազգային գիտակցությունը պահպանելու նպատակով: Հայ երիտասարդների մի մասը ցանկանում էր զինյալ պայքար: Քաղաքական ազդեցությունը շարժման նկատմամբ կորցնելու վախից՝ Դաշնակցության պահպանողական և կղերական ղեկավարությունը սկսեց արյունալի կերպով ճնշել երիտասարդների այս ներկուսակցական շարժումը:

1974 թ. վերջին ստեղծվեց ԱՍԱԼԱ-ն: Երիտասարդ դաշնակցականների հոսքը դեպի ԱՍԱԼԱ խոչընդոտելու համար՝ Դաշնակցության  քաղ. բյուրոն 1975թ. հոկտեմբերին գաղտնի կերպով ստեղծում է ԱՍԱԼԱ-ին հակադիր մի կազմակերպություն՝ «Հայոց Ցեղասպանության Արդարության Մարտիկները» (ՀՑԱՄ) (Justice Commandos of  the Armenian Genocide (JCAG)): Նույնիսկ անունը, որ  տվել են իրենց զինյալ խմբին, ցույց է տալիս Դաշնակցության անտարբերությունը՝ հայկական տարածքների հանդեպ (“It is not possible to lead a struggle with a white flag”, in: Armenia, nr. 127/128, 1986,  էջ  16):

Դաշնակցությունը՝ լավ իմանալով հանդերձ, միշտ ժխտել է իր կապը ՀՑԱՄ-ի հետ, բայց դաշնակցական մեդիան առիթը բաց չի թողել մանրամասն ու հիացմունքով գրել ՀՑԱՄ-ի  բոլոր ակցիաների մասին:

Ուրիշները փորձում են պնդել, որ Դաշնակցությունը ՀՑԱՄ-ը  որոշել էր ստեղծել 1972 թ. Վիեննայի իր 20-րդ կուսակցական համագումարի ժամանակ:

ՀՑԱՄ-ն իր առաջին ակցիան իրականացրեց 1975 թ. հոկտեմբերի 22-ին ( ԱՍԱԼԱ-ի առաջին  ակցիայից 9 ամիս հետո՛ միայն- հեղ.):

Որովհետև ՀՑԱՄ-ը ստեղծվել էր ԱՍԱԼԱ-ին հակադրվելու համար, երբ 1988 թ. ԱՍԱԼԱ-ն դադարեց գոյություն ունենալ, նույն ժամանակ իր գոյությունը դադարեցրեց նաև ՀՑԱՄ-ը. լինելու պատճառ այլևս չկար»:

1973թ. հուլիսի 2-ին Գուրգեն Յանիկյանը դատապարտվում է ցմահ ազատազրկության: Հայ «ավանդական» կուսակցություններն ոչ միայն էապես չսատարեցին իրեն, այլ փորձում էին Յանիկյանին համոզել, որ հայտարարի,որ գործել է ոչ թե ազգի,այլ ի՛ր անունից, որը Յանիկյանը մերժեց: Յանիկյանը ցանկանում էր իր դատավարությունը վերածել Հայոց եղեռնի Նյուրմբերգի, բայց դատարանը դա թույլ չտվեց: Յանիկյանի մահից հետո՝ դատախազ (District Attorney) David D. Minier-ը զղջաց սրա համար, գրելով.

«Հետ նայելով՝ ափսոսում եմ,որ չթողեցի, որ Եղեռնը ապացուցվի: Ոչ թե որ Յանիկյանն ազատ արձակվեր,այլ որպեսզի պատմության մութ էջերը՝ ցեղասպանությունները, բացահայտվեն ու այլևս չկրկնվեն» (David D. Minier, (April  2, 1998), “Murder Will Out? District Attorney Regrets Not Allowing Genocide Testimony at Murder Trial”,  The Independent):

1977 թ. տված  հարցազրույցում Գուրգեն Յանիկյանը գովեց ու հաջողություններ ցանկացավ ԱՍԱԼԱ-ին ( Hay Baykar, nr.2, april 1977, էջ 6-7): 

Գուրգեն Յանիկյան (բանտից)` Հայկական դատն ինձ համար մի հասկացողություն ունի` մեզանից գողացված ու թուրքին նվիրած մեր հայրենական հողերը հետ ստանալ: Մեր դատը գերեզման էր դրված ու պատրաստվում էին ծածկել մոռացության քողով: Որպես մի հայ անհատ ես չէի կարող ընդունել այդ: Պապերիցս ստացած արդարության ոգին իմ ներսում հրաբուխ դարձած դուրս ժայթքեց ու այրեց թաղումը կատարողների դեմքերը: Ու ես, տասնյակ տարիների մոռացության փոշուց մաքրելով Հայկական դատը, դրի մարդկության առաջ:

1984 թ. հունվարի վերջին Յանիկյանն ազատ արձակվեց, որից հետո՝ փետրվարի 27- ին  (88 տարեկան հասակում) մահացավ:

Ըստ Paul Moussault-ի՝  Յանիկյանի ազատ արձակման հիմնական պատճառը, ամենայն հավանականությամբ, ԱՍԱԼԱ-ի սպառնալիքներն էին: (ASALA de Nemesis voor de Armeense genocide”,  էջ 26):

Շարունակելի

Վարազ Սյունի

Ամստերդամ, 28.01.2016

Դիտվել է 194 անգամ
Untitled-1 copy - Copy - Copy